جدول محتوا

سندرم نفروتیک

خلاصه

سندرم نفروتیک مجموعه‌­ای از علائم و نشانه‌­ها است که همگی نشان­‌دهنده­‌ی آسیب به گلومرول هستند و با پروتئینوری حجیم (>3.5g/24h هایپوآلبومینمی و ادم مشخص می­‌گردد. شایعترین علت سندرم نفروتیک در بزرگسالان گلومرولواسکلروز سگمنتال کانونی و گلومرولونفریت غشایی است؛ اما در کودکان بیماری minimal change یا MCD می­‌باشد. سندرم نفروتیک می­‌تواند تظاهرِ کلیویِ یک بیماری سیستمیک (نفروپاتیِ دیابتی، نفروپاتی آمیلوئید) باشد. یافته­‌های تیپیک آزمایشگاهی شامل هایپرلیپیدمی و کست­‌های چربی در آنالیز ادراری دارد. درمان گلومرواسکلروز فوکال سگمنتال، نفروپاتی ممبرانوس و MCD سرکوب سیستم ایمنی می‌­باشد. سندرم نفروتیکی که به علت بیماری سیستمیک پیشرفته باشد، پیش‌آگهی بدتر و درمان دشوارتری دارد.

تعریف

  • پروتئینوری در حد نفروتیک: پروتئینوری بالای 3.5 گرم در 24 ساعت💬
  • سندرم نفروتیک: پروتئینوری در حد نفروتیک به علاوه­‌ی هایپوآلبومینمی و ادم

مرور کلی

تشخیص­‌های افتراقی سندرم نفروتیک
بیماریاپیدمیولوژیاتیولوژییافته­­‌هادرمان
Minimal change disease (MCD/lipid nephrosis)
  • شایع­ترین علت سندرم نفروتیک در کودکان
  • اغلب ایدیوپاتیک
  • علل ثانویه (نادر)
  • LM: بدون تغییر (احتمالاً وجود اجسام چربی در سلول­‌های لوله‌­ی پروگزیمال)
  • IM: منفی
  • EM: افاسمان (نازکی) زوائد پودوسیتی
  • پروتئینوری گلومرولی selective
  • پردنیزون (پاسخ خوب می‌­دهد)
  • پروگنوز (پیش‌آگهی) خوب

گلومرواسکلروز فوکال سگمنتال

(Focal Segmental GloruloSclerosis=FSGN)

  • شایع­ترین علت سندرم نفروتیک در افراد بزرگسال مخصوصاً نژاد­های آفریقایی-آمریکایی و اسپانیایی
  • LM: اسکلروز و هیالینوز سگمنتال
  • IM:
    • معمولاً منفی
    • احتمالاً رسوب IgM، C1 و C3 در مناطق اسکلروتیک
  • EM: افاسمان (نازکی) زوائد پودوسیتی (شبیه MCD)
  • پردنیزون (اغلب پاسخ ضعیفی می‌د‌هد)
  • در صورت نیاز سایر دارو­های سرکوب­‌کننده‌­ی ایمنی را اضافه کنید (سیکلوسپورین، تاکرولیموس)
  • اگر درمان نشود به ESRD ختم می­‌شود.
نفروپاتی ممبرانوس (غشایی)
  • شایع­ترین علت سندرم نفروتیک در افراد بزرگسال مخصوصاً نژاد­های اروپایی، خاور میانه و آفریقای شمالی
  • LM:
    • ضخیم‌­شدگی منتشر مویرگ و غشای پایه­‌ی گلومرولی
    • رسوبات ساب­‌اپی­تلیال💬 گرانولارِ IgG و C3 (رسوبات dense) ← ظاهر نیزه و گنبد
  • مهارکننده‌­ی سیستم RAAS
  • پردنیزون (اغلب پاسخ ضعیفی می‌دهد)
  • به علاوه­‌ی داروهای سرکوب­‌کننده­‌ی ایمنی (سیکلوفسفامید) در موارد شدید
  • اگر درمان نشود به ESRD ختم می‌­شود.
نفروپاتیِ دیابتی
  • شایع­ترین علت ESRD در کشورهای با درآمد بالا
  • LM:
    • ضخیم‌­شدگی غشای پایه­‌ی گلومرولی (افزایش نفوذپذیری)
    • گلومرواسکلروز نودولار ائوزینوفیلیک (ندول kimmelstiel-wilson)
    • انبساط ماتریکس مزانژیال
  • کنترل شدید قند خون
نفروپاتی آمیلوئید
  • معمولاً در افراد مسن شایع است
  • کلیه شایع­ترین ارگان تحت تاثیر در آمیلوئیدوز سیستمیک می­‌باشد.
  • سایر ارگان­‌ها هم ممکن است به صورت همزمان درگیر شوند (مثلاً قلب)
  • مالتیپل میلوما (آمیلوئیدوز AL)
  • بیماری مزمن التهابی مثلاً سل، آرتریت روماتوئید (آمیلوئیدوز AA)
  • LM:
    • تکثیر مزانژیال
    • رسوب کمپلکس ایمنیِ ساب­‌اپی­تلیال یا ساب‌اندو­تلیال
    • ضخیم شدن دیواره‌ی مویرگی (مانند حلقه­‌های سیم دیده می‌شوند)
    • رنگ‌­آمیزی کونگو رد: رسوب آمیلوئید در مزانژیوم باعث ایجاد apple-green birefringence زیر نور پولاریزه می‌شود
    • گلومرواسکلروز ندولار
  • EM: فیبریل­‌های آمیلوئید
  • ملفالان، کورتیکواستروئید
  • درمان بیماری زمینه­‌ای (مثلاً پیوند مغز استخوان ممکن است در مالتیپل میلوما استفاده شود)
گلومرونفریت ممبرانوپرولیفراتیو
  • معمولاً با سدیمان نفریتیک خود را نشان می­‌دهد؛ که نشان­‌دهنده­‌ی:
    • سندرم نفریتیک-نفروتیک میکس می‌­باشد: اگر همزمان پروتئینوری در حد نفروتیک وجود داشته باشد (>3.5g/24h)
    • فقط سندرم نفریتیک: اگر پروتئینوری نداشتیم یا پروتئینوری کمتر از میزان نفروتیک باشد (<3.5g/24h)
  • بخش سندرم نفریتیک را ببینید!
LM=light microscopy, IM=immunofluorescent, EM=electron microscopy

اتیولوژی

سندرم نفروتیک ممکن است به علت مشکلات اولیه گلومرولی (80 تا 90% موارد) و/ یا بیماری‌های سیستمیک و مواجهه با مواد سمی (10 تا 20% موارد) ایجاد گردد.
  • اشکال اولیه: انواع مختلف سندرم نفروتیک که در پایین نشان داده شده­‌اند با موقعیت­‌های دیگر هم مرتبط‌­‌اند. قسمت مرور کلی را هم ببینید.
    • Minimal change disease (MCD)
    • Focal Segmental GlomeruSclerosis (FSGN)
    • Membranous nephropathy
    • Membranoproliferative glomerulonephritis (می‌تواند خود را به صورت سندرم نفروتیک یا سندرم نفریتیک نشان دهد)
  • اشکال ثانویه
    • نفروپاتی دیابتی
    • نفروپاتی آمیلوئید: می‌­تواند با مولتیپل میلوما (آمیلوئید AL) یا بیماری مزمن التهابی مثل آرتریت روماتوئید (آمیلوئیدوز AA) مرتبط باشد.
    • نفریت لوپوسی (می­‌تواند خود را به صورت سندرم نفروتیک یا سندرم نفریتیک نشان دهد)

پاتوفیزیولوژی

آسیب سد فیلتراسیون گلومرولی

  • MCD: آسیب پودوسیت به واسطه­‌ی سیتوکین­‌ها💬
  • FSGN: اسکلروز گلومرول ← آسیب و از بین رفتن پودوسیت­‌ها
  • نفروپاتی ممبرانوس: آنتی‌­بادی آنتی‌­فسفولیپاز 2 (anti-PLA2R antibody) (یک نوع اتوآنتی­ژن در پودوسیت گلومرولی) باعث تشکیل کامپلکس‌­های ایمنی شده و به فعال شدن سیستم کمپلمان منجر می­‌شود و در نهایت باعث آسیب پودوسیت می­‌گردد.
  • گلومرونفریت ممبرانوپرولیفراتیو: قسمت پاتوفیزیولوژی در بخش سندرم نفریتیک را ببینید!
  • گلومرونفروپاتی دیابتی: قسمت پاتوفیزیولوژی از بخش دیابت را ببینید!
  • نفروپاتی آمیلوئید
    • رسوب ذرات آمیلوئید (مثلاً آمیلوئیدوز AL یا AA) در ارگان­‌های مختلف (کلیه شایع­ترین ارگان درگیر می‌­باشد).
    • رسوب آمیلوئید در گلومرول💬 ← انبساط مزانژیال ← اسکلروز گلومرول💬
  • نفریت لوپوسی: قسمت پاتوفیزیولوژی از بخش لوپوس را ببینید!

نکته: FSGN هیچ ارتباطی با رسوب کمپلکس ایمنی ندارد!

عوارض آسیب سد فیلتراسیون گلومرولی
  • آسیب به ساختار سد فیلتراسیون ← از دست دادن حجیم پروتئین‌­ها از کلیه (هایپرپروتئینوری) ← افزایش تولید واکنشی پروتئین در کبد
    • از بین رفتن بار منفی غشای پایه­‌ی گلومرول ← از دست رفتن حساسیت سد (مخصوصاً آلبومین که بار منفی دارد)💬
    • آسیب به پودوسیت ← پروتئینوری غیرانتخابی (به جز MCD، که خود را با پروتئینوری انتخابی نشان می­‌دهد)
  • اگر از دست رفتن پروتئین بیش از تولید کبدی آن باشد (معمولاً با پروتئینوری بیش از 3.5 گرم در 24 ساعت) ← کاهش پروتئین یا آلبومین خون (هایپوپروتئینمی، هایپوآلبومینمی)؛ در ابتدا GFR و کراتینین نرمال هستند که بعداً به هم خواهند خورد.💬
    • کاهش آلبومین سرم (هایپوآلبومینمی) ← کاهش فشار اسمزی کلوئیدی ← ادم (مخصوصاً اگر سطح آلبومین < 2.5g/dl باشد)💬
    • از دست رفتن آنتی‌­ترومبین III و پروتئین C و پروتئین S، افزایش سنتز فیبرینوژن و خروج مایعات به فضاهای خارج عروقی ← افزایش استعداد تشکیل لخته (هایپرکوآگولاسیون)
    • از بین رفتن انتقال پروتئین‌­ها
      • از بین رفتن انتقال تیروگلوبولین ← کمبود تیروکسین
      • پروتئین متصل شونده به ویتامین D ← کمبود ویتامین D💬
    • از دست رفتن پروتئین­‌های پلاسما ← کاهش پروتیئن‌­های متصل شونده‌­ی پلاسما ← افزایش غلظت پلاسمایی داروها؛ اما سطح توکسیسته­‌ی دارو معمولاً بدون تغییر باقی می­‌ماند.
  • افزایش سطح پلاسمایی کلسترول، LDL، تری­‌گلیسرید و لیپوپروتئین (بیشتر لیپوپروتئین A یا LPA) برای جبران کمبود آلبومین ← لیپیدوری (کست چربی)
  • از دست دادن ایمونوگلوبولین‌­ها ← افزایش ریسک عفونت­‌ها، مخصوصاً استرپتوکوک پنومونیه (همچنین ادم ریوی هم ریسک عفونت با استرپتوکوک پنومونیه را افزایش می‌­دهد)
  • احتباس سدیم ← فشار خون بالای احتمالی
برش مقطعیِ جسمک کلیوی

جسمک کلیوی شامل گلومرول، کپسول گلومرولی (بومن) و دستگاه جوکستاگلومرولی می‌­باشد.

اجزای داخل پلاسما از طریق مویرگ سوراخ دار گلومرول و از میان سد فیلتراسیون گلومرولی به فضای ادراری در داخل کپسول بومن تخلیه می‌­شود.

دستگاه جوکستاگلومرول شامل ماکولا دنسا، سلول­‌های مزانشیمیِ خارج گلومرولی و سلول­‌های جوکستاگلومرولی می‌­باشد. این دستگاه فشار خون سیستمیک شریانی را در حد نرمال نگه می‌دارد.

علائم بالینی

  • تظاهرات کلاسیک
  • دیگر علائم بالینی
    • افزایش استعداد تشکیل لخته (هایپرکوآگولاسیون) همراه با افزایش خطر تشکیل لخته و وقایع آمبولیک (مثلاً آمبولی ریه، لخته‌­ی ورید کلیوی)
    • افزایش ریسک ایجاد عفونت
    • ایجاد فشار خون بالا در بعضی موارد
    • احتمالاً ایجاد ادرار کف آلود
    • علائم هایپوکلسمی (مثلاً تتانی، بی­‌حسی، اسپاسم عضلات)
    • علائم بیماری زمینه­‌ای (مثلاً راش­‌های پروانه‌­ای در نفریت لوپوسی)
  • قسمت سندرم نفروتیک vs سندرم نفریتیک از بخش بیماری­‌های گلومرولی را ببینید!

تشخیص

رویکرد

  1. پروتئینوری در حد نفروتیک را تأیید کنید.
  2. احتمال وجود بیماری همراه یا علل زمینه‌­ای ارزیابی کنید.
  3. عوارض سندرم نفروتیک را ارزیابی کنید.
  4. برای تعیین پاتولوژی کلیه، بیوپسی کلیه را در نظر داشته باشید.

ارزیابی اولیه

تاییدِ پروتئینوری در حد نفروتیک

  • ‌ارزیابیِ کیفی به وسیله‌­ی دیپ­استیک ادراری (معمولاً برای غربالگری به کار می‌رود)💬
    • معمولاً پروتئین بالای 3+ را نشان می­‌دهد.
    • هماچوری می­‌تواند نشان­‌دهنده­‌ی گلومرونفریتِ همزمان باشد.
  • ارزیابیِ کمی میزان دفع پروتئین ادراری
    • پروتئین ادرار 24 ساعته (تست انتخابی): بالای 3.5 گرم/ 24 ساعت💬
    • نسبت مقدار پروتئین ادرار اتفاقی (spot urine) به میزان کراتینین: بالای 3.5 گرم/ گرم💬

میکروسکوپی سدیمان ادراری

  • سدیمان نفروتیک
    • لیپیدوری، کست چربی همراه با ظاهر maltase cross زیر نور پلاریزه
    • کست سلول­‌های اپی­تلیال لوله­‌های کلیوی
  • سدیمان نفریتیک: هماچوری همراه با آکانتوسیت و/ یا کست RBC ممکن است نشانه‌­ای از گلومرونفریت همزمان باشد💬 (قسمت تشخیص از بخش سندرم نفریتیک را ببینید!)

مطالعات آزمایشگاهی بیشتر

  • CBC: افزایش هموگلوبین یا هماتوکریت ممکن است نشانه­‌ای از تغلیظ خون باشد. 💬
  • BMP (تست­ متابولیسم پایه): افزایش کراتینین و/ یا BUN ممکن است دیده شود؛ کاهش سدیم معمولاً دیده می‌­شود.💬
  • نشانگر هایپوناترمی هایپرولمیک به دلیل افزایش ترشح ADH و احتباس آب است.
  • پروتئین سرم: کاهش پروتئین توتال، کاهش آلبومین (< 3g/dL)💬
  • فاکتورهای انعقادی: کاهش آنتی‌­ترومبین III، کاهش پروتئین S، کاهش پلاسمینوژن💬؛ افزایش فیبرینوژن، افزایش D-dimer💬
  • پروفایل لیپیدی: افزایش لیپید خون (هایپرلیپیدمی؛ افزایش LDL، افزایش تری­‌گلیسرید) ممکن است وجود داشته باشد.💬
  • سطح ویتامین D: کاهش 25OH- Vit-D💬
  • مارکرهای التهابی: افزایش ESR، افزایش CRP ممکن است که نشانه‌­ای از عفونت زمینه‌­ای، بیماری­‌های التهابی یا واسکولیت باشد.

تصویربرداری

  • سونوگرافی کلیوی: برای اندازه­‌گیری شکل و اندازه‌­ی کلیه و رد کردن انسداد مسیر ادراری

ارزیابی­‌های بعدی

تست­‌های بیشتر برای ارزیابیِ علل زمینه‌­ای و بیماری همزمان باید بر اساس شک بالینی تنظیم شود. (ارزش تست­‌های روتین سرولوژیکال در ارزیابی سندرم نفروتیک نامشخص می‌­باشد. در موارد بدون شک بالینی، تست­‌های سرولوژیکال به صورت بسیار نادر امکان دارد که غیرطبیعی باشند) 

اقدامات لازم برای ارزیابی بیماری همراه و علل زمینه‌­ای سندرم نفروتیک
بیماری مورد شکمطالعات پیشنهادی
نفروپاتی دیابتی
نفروپاتی ممبرانوس
  • آنتی‌بادی ضد PLA2R 💬
  • غربالگری سرطان، متناسب با سن
نفریت لوپوسی
  • ANA
  • Anti-dsDNA
  • C3 ,C4
مالتیپل میلوما و دیگر دیسکرازی‌های پلاسماسل
  • الکتروفورز پروتئین پلاسمایی💬
  • الکتروفورز پروتئین ادراری💬
عفونت ویروسی مزمن
  • آنتی بادی HIV
  • آنتی ژن HBs
  • آنتی بادی HCV
سیفلیس
  • RPR
  • FTA-ABS
کرایوگلوبولینمی
  • کرایوگوبولین
  • C3, C4
سندرم نفروتیک مادرزادی
  • تست ژنتیک

بیوپسی کلیوی

  • اندیکاسیون: برای تأیید تشخیص در مواردی که اتیولوژی سندرم نفروتیک نامشخص است و/ یا زمانی که می­‌خواهیم روش درمانی را به طور دقیق تعیین کنیم.
    • معمولاً در بیماران بزرگسال برای تعیین دقیق روش درمانی استفاده می‌­شود.
    • زمانی که علت احتمالی سندرم نفروتیک مشخص است، بیوپسی به تعویق انداخته می‌­شود. (مثلاً در دیابت‌­های کنترل نشده که شواهد آسیب میکروواسکولار و سدیمان ادرار نامطلوب دارند یا کودکان زیر 6 سال با تظاهرات بالینیِ MCD)
    • برای تعیین ضرورت بیوپسی و زمان انجام آن از یک نفرولوژیست مشاوره بخواهید.💬
  • تفسیر: قسمت پاتولوژی از همین مقاله را ببینید!

لطفاً برای دسترسی کامل به تمام محتویات، اشتراک ویژه تهیه کنید.

error: محتوا محافظت‌شده می‌باشد